HyperLink
वांछित शब्द लिख कर सर्च बटन क्लिक करें
 

रुख  
शब्दभेद/रूपभेद
व्युत्पत्ति
शब्दार्थ एवं प्रयोग
सं.स्त्री.
फा.रुख
1.कपोल, गाल।
2.क्रोध, कोप। (अ.मा.)
3.चेहरे का भाव, चेष्टा या आशय।
  • उदा.--1..सत्र सारत समधा सब कोई, जड़लग वह गई संग जिनोई। मुहकम रुख चख जांण कमाळी, सिर चलतै केवांण संभाळी।--रा.रू.
  • उदा.--2..दीवांणजी तौ ई रुख नीं मैळ्‌यौ। होळै सीक जाडा सुर में कह्‌यौ--म्हैं जांण्यौ के राजाजी कोई कांम भेज्यौ दीसै।--फुलवाड़ी
  • उदा.--3..काका बाबा भ्रात कवि, हूवै दूर रुख हैर। संत महंत न संचरै, पातर रै पग फेर।--बां.दा.
4.मनोभाव।
  • उदा.--उण रौ रुख देखण सारू दीवांणजी जांण करनै अैड़ी बात करी ही। पण वा तौ साव इज भोळी निकळी। बोली--घरटी फेरण री कोई मेहणी थोड़ी ई लागै, नवी बींदणी नै ई फेरणी पड़ै।--फुलवाड़ी
5.इच्छा।
  • उदा.--1..थेट सूं भायां थकां जयसिंहजी री रुख औरंगजेब सूं ही रही।--महाराजा जयसिंह आंमेर रा धणी री वारता
  • उदा.--2..चिगतां उखेल पखरै चरित, रक्खै मेळ अमेळ रुख। वध वेव बळै खळ वांस ज्यूं, दाह जळै उर साह दुख।--रा.रू.
6.कृपा दृष्टि, महरबानी।
  • उदा.--1..बडौ कुंअर अमरसिंह। बडौ मोटौ सिरदार मांटीपणै रौ आंक सो तीं पर महाराज री रुख नहीं।--ठा.राजसिंह री वारता,
  • उदा.--2..तिकां सिर दया रुख होय हरि तौ तणी, किणी दिन न लागै जिकां आतंक।--र.ज.प्र.
7.सामने या आगे का भाग।
8.शतरंज की किश्ती या हाथी नामक मोहरा।
9.प्रकार, तरह, भांति।
  • उदा.--1..रीझवाळा नयण महोदधतणी रुख, खीजवाळा नयण बीज रौ खेल।--बखतौ खिड़ियौ,
  • उदा.--2..पड़ उसताज आहणै असपत, दुजड़ै देतौ खळां दुख। केस केस संधियौ केळपुरा, रावळ अंबर तणी रुख।--महारांणा अमरसिंह रौ गीत,
  • उदा.--3..उण ठांम तपै हाडौ अनड़, पुर गढ ले जावद प्रमुख। संताप चितौड़ सिर, रहियौ एकल बाघ रुख।--वं.भा.
  • उदा.--1..आणंद सु जु उदौ उहास हास अति, राजति रद रिखपंति रुख। नयण कमोदणि दीप नासिका, मेन केस राकेस मुख।--वेलि.
  • उदा.--2..मणियां रयण अमोल, रोप अणियां मोती रुख।--वं.भा.
  • उदा.--म्हैं थांनै आली वरजिया हे, रघुवर रुख मत जोय। सुख री सीख सुणी नह जद, बैठी तन मन खोय।--गी.रां.
  • उदा.--अत कोप मुखां चख रोस अड़ै। झळ आग लगीं किर दूंग झड़ै। जपतै रसणा रुख वांण जुई, हित बादळ बीज सरोस हुई।--रा.रू.
रू.भे.
रुक्ख।
वि.
समान, सदृश्य, तुल्य।
क्रि.वि.
ओर, तरफ, सामने।
देखो 'रूखो' (रू.भे.)


नोट: पद्मश्री डॉ. सीताराम लालस संकलित वृहत राजस्थानी सबदकोश मे आपका स्वागत है। सागर-मंथन जैसे इस विशाल कार्य मे कंप्युटर द्वारा ऑटोमैशन के फलस्वरूप आई गलतियों को सुधारने के क्रम मे आपका अमूल्य सहयोग होगा कि यदि आपको कोई शब्द विशेष नहीं मिले अथवा उनके अर्थ गलत मिलें या अनैक अर्थ आपस मे जुड़े हुए मिलें तो कृपया admin@charans.org पर ईमेल द्वारा सूचित करें। हार्दिक आभार।






राजस्थानी भाषा, व्याकरण एवं इतिहास

Project | About Us | Contact Us | Feedback | Donate | संक्षेपाक्षर सूची